|
دكتر احمد پوراحمد استاد جغرافياي دانشگاه تهران و از اساتيد نام آشناي رشته جغرافيا در ايران است. ايشان اكنون رياست دانشكده جغرافياي دانشگاه تهران را بر عهده دارند. اين استاد گرانقدر در سال 1372 مدرك دكتراي خود را در رشته جغرافيا و برنامهريزي شهري از دانشگاه تربيت مدرس اخذ نمودهاند و تاكنون مقالات و كتب متعددي از ايشان در اين رشته منتشر شده كه راهنماي دانشجويان و پژوهشگران اين حوزه است. آنچه در ذيل ميآيد مشروح مصاحبه صورت گرفته با اين استاد جغرافيا در خصوص وضعيت علوم انساني در كشور است.
اهميت پرداختن به علوم انساني در چيست و علوم انساني داراي چه اهميتي است؟
توجه به علوم انساني در واقع توجه به انسان و فرهنگ و هويت و سرزمين اوست. شناخت علوم انساني در واقع، شناخت زندگي انسان و راه چگونه زيستن انسان است.
نگاهي به آمار پژوهشها در جهان نشان ميدهد كه بيشترين نظريهپردازيها و نوآوريها در عرصه علوم اجتماعي و رفتاري در كشورهاي توسعهيافته ديده ميشود كه خود اين امر مؤيد ارتباط توسعه علوم انساني و اجتماعي با توسعه و پيشرفت كشورهاست.
چگونه ميتوان جايگاه علوم انساني را در كشور ارتقاء داد؟
اگر همه (بويژه مسئولان و متخصصان غير علوم اجتماعي) بپذيريم كه علوم انساني جزو علوم محسوب ميشوند و لذا همچون ساير علوم داراي روش و تكنيكها و شيوههاي علمي هستند و بنابراين نيازمند متخصص مربوط به خود ميباشند. متأسفانه دخالت غير متخصصين در مباحث علوم انساني و اجتماعي سبب تنزل جايگاه و افت اين علوم در كشور شده است. علاوه بر اين مسئولان و سازمانهاي اجرايي نيز بايد بپذيرند كه بدون شناخت علمي ابعاد متنوع جامعه و كشور اعم از اقتصادي، فرهنگي، اجتماعي، جغرافيايي و ... هيچگونه توفيقي در نيل به اهداف توسعه كشور و دستيابي به عدالت نخواهند داشت. بديهي است تحقق اين موارد منجر به شكوفايي علوم انساني ميشود.
چگونه ميتوان به سمت توليد علوم انساني بومي حركت كرد و علوم انساني بومي توليد كرد؟
آنچه كه در زمرة علم و علوم قرار ميگيرد، عام، جهان شمول و براي كليه افراد بشر قابل استفاده است. اگر منظورتان اين است كه چگونه رفتارها و الگوهاي موفق ملي و بومي خود را به دنيا معرفي و نظريهپردازي كنيم؛ بايد به سه مرحله اشاره و تأكيد نمايم: 1ـ شناخت نظريهها و الگوهاي بينالمللي و جهاني در زمينه مورد نظر 2ـ شناخت دقيق و كامل، مبتني بر معيارهاي علمي موضوعات بومي 3ـ معرفي و ارائه الگوهاي بومي از طريق انتشار مقالات بينالمللي، شركت در كنفرانسهاي بينالمللي و پيوند با انجمنهاي علمي بينالمللي.
بايد توجه داشت كه توسعه شاخصهاي پژوهشي در هر كشور و رتبه بالاي پژوهشي آن كشور در جهان باعث توجه و گرايش ديگران خواهد شد. اگر جايگاه و رتبه علمي كشور ما در جهان نمونه باشد، خود بخود ديگران براي آموزش و استفاده علمي به سمت ما خواهند آمد و از سرچشمه استفاده خواهند كرد. شواهد تاريخي اثبات كننده اين نظر ميباشند. براي مثال در تحليلهاي جغرافيايي هميشه سنتهاي مختلفي حاكم شده است، در يك زمان سنت يوناني حاكم شده و در زماني ديگر سنت جغرافيدانان مسلمان عراقي و زماني ديگر سنتي ديگر، و اين الگو شدن بدليل توسعه علمي و نبوغ علمي آن كشور يا تمدن بوده است. در آخر نيز بايد مطالعه آثار كهن علمي در زمينههاي انساني و اجتماعي كه توسط دانشمندان بنام كشور در گذشته نوشته شده است، فراموش نگردد.
چگونه ميتوان بين علوم انساني و مسائل و نيازهاي جامعه پيوند ايجاد كرد؟
نخست اينكه بايد با قابليتها و توانمنديهاي علوم انساني آشنا شويم و دوم اينكه موضوعات و مسائل علوم اجتماعي و انساني را به متخصصين آن واگذار نمائيم و سوم اينكه ايمان بياوريم به اينكه هر قفلي، كليد مخصوص به خود را ميخواهد. در جامعه ما در حقيقت مشكل اصلي، مشكل تصميمگيرندگان و عدم اراده سياسي و اجرايي در سپردن مسائل اجتماعي به اهل آن است. بايد توجه داشت كه در شرايط كنوني، ديگر علم براي علم مطرح نيست و همه اين علوم امروزه براي رفع نيازهاي جامعه و بهبود شرايط زندگي انسان مورد توجه هستند.
به نظر شما جشنواره فارابي چه نقشي در ارتقاء جايگاه علوم انساني در كشور دارد؟
جشنواره فارابي با معرفي الگوهاي برتر در علوم انساني و اجتماعي ميتواند آنها را در جامعه اشاعه داده و ترويج نمايد. هر چند از عمر جشنواره فارابي بيش از 3 سال نميگذرد و هنوز مراحل آغازين خود را طي ميكند، اما نگاهي به عملكرد موفق آن در معرفي و تجليل از پژوهشگران علوم اجتماعي، انساني و فرهنگي در سطح ملي و بينالمللي نشان ميدهد كه در ميان پژوهشگران اين دسته از علوم جايگاه برتري يافته و مايه اميدواري شده است. اين جشنواره با معرفي آثار برگزيده و تجليل از پژوهشگران برتر علوم انساني و اجتماعي و ارائه الگوهاي علمي برتر، ميتواند مشوق پژوهشگران و موجب پرورش انديشهها و حركت به سمت نظريههاي جديد باشد.
وضعيت پژوهش در رشته تخصصي شما يعني جغرافيا چگونه است؟
ابداع تكنيكهاي نو و تجهيزات و لوازم آزمايشگاهي بويژه فناوريهاي تازه در حوزههاي مختلف علم جغرافيا و علوم محيطي از طرفي، و از طرف ديگر وجود قابليتهاي كاربردي فراوان و گسترده در علم جغرافيا باعث رشد ارتباط جغرافيدانان با متخصصان ساير علوم در حوزههاي كاربردي و موضوعات ميانرشتهاي شده است. اين زمينهها خود سبب ايجاد ميدانهاي متنوع و وسيعي براي محققان و پژوهشگران جغرافيايي كشور شده است. بهترين گواه و سند آن را در ده سال اخير ميتوان در رشد كمي و كيفي نشريات و مقالات علمي -پژوهشي و كتابهاي منتشر شده جغرافيدانان ملاحظه كرد.
براي بهبود آموزش و پژوهش در رشته جغرافيا چه بايد كرد؟
بايد مجموعهاي از فعاليتها را در كنار هم با هدف و استراتژي واحد در نظر گرفت و به آنها توجه كرد. از جمله اين فعاليتها ميتوان به لزوم آشنايي با فناوريهاي جديد جهاني و بكارگيري تجهيزات پژوهشي و الگوهاي جديد، توسعه و گسترش روابط علمي بينالمللي، تغيير برنامههاي آموزشي به سوي پژوهش محوري و فراهم آوردن امكانات سفر و مطالعات ميداني، بويژه سهولت مسافرت به نواحي و مناطق كشور در آموزش و پژوهشهاي جغرافيايي اشاره كرد.
|
جشنواره بينالمللي فارابي، مشوق پژوهشگران و موجب پرورش انديشهها
