بيان مسأله

تجربه اجتهادی فقهی در حال حاضر با مشکل ریشه‌ای مواجه است، و آن عدم حضور فعال متون قرآنی در آن به شکل مناسب است. از آنجا که قرآن منبع نخستین شریعت است، اهمیت این بحث آشکار است. همانا غنی‌سازی وجود آن در بحث فقهی و کشف نکته‌ها و مسائلی که در آن به وفور یافت می‌شود، در تقويت فرايند استنباط اثرگذار است و این امر مبتنی بر اقرار به مرجعیت تشریعی قرآن و روشنگری آن و تقدّم رتبی آن بر دیگر ادلّه استنباط خصوصاً سنت شریف است.

اهداف

توسعه رويه پژوهش فقهي از جنبه نظري و به‌صورت كلان در حوزه استدلال، تفريع، زبان و هدف‌مندي؛ از طريق طرح روش جديد، توسعه فرايندهاي استدلال فقهي به‌صورت خرد، كه شامل كاربردهايي براساس واقعيت پژوهشي رايج در زمينه‌هاي اجتهادي است.

روش بررسی

1. نقد و تحلیل دقیق فرایند استنباط و ادوات آن، و نقش قرآن در آن از جنبه نظری صِرف، و مقایسه آن با واقع عملیات استدلالی کنونی؛ بواسطه پیگیری مصادر معتبر فقهی شامل ویژگی مرجعیت، مانند جواهرالکلام، و در این زمینه نظریه‌ای شامل راه‌حل جامع همراه با نمونه‌های جزئی مطرح نمودیم که چگونگی بکارگیری قرآن در استنباط را نشان می‌دهد.

این نظریه در دو سطح ارائه شده است؛ اوّل: دیدگاه مشهور با آنچه را که از سندیت سنت در عرض کتاب نشان می‌دهد. دوم: دیدگاه اینجانب، که آن تقدم رتبی کتاب بر سنت است، که اعتبار آن در طول اعتبار کتاب است. پس شایسته است که به طور کامل بر آن عرضه شود؛ خواه موافق آن باشد خواه مخالف؛ و خواه سنّت اشاره‌هایی از کتاب در بر داشته باشد یا خیر. و در دو سطح بر آنچه مشهور است ایراد وارد کردیم و در استدلال، بر قرآن و سنّت تکیه کردیم، و با آن طبق منطق پذیرفته شده در فرایند استباط رفتار نمودیم.

نتایج تحقیق

نتايج اين پژوهش به‌طور خلاصه عبارت است از:

1. اثبات ضرورت شرعی جهت افزایش ميزان استفاده از متن قرآنی در روند استباط فقهی و لزوم اين محوريت و مشروط بودن آن در مشروعيت استنباط و صدق حقيقت اجتهاد و صدق تلاش در جهت جستجوي ادله؛

2. اثبات امکان استوار ساختن روند استنباط فقهی براساس محوریت متن قرآنی با عنايت به اينكه قرآن شامل فضاي تشريعي گسترده‌اي در سطح بيانات كلي و تفصيلي است و در آن ابعاد دلالتي.

3. اثبات ضرورت تعیین ارتباط بین دلیل قرآنی و سنّت در بحث فقهی بطور مطلق، خواه در صورت توافق یا تعارض، که این مورد در فهم دقیق سنّت کمک شایانی می‌کند، و اصل تمسک به کتاب و سنّت را منعکس نموده و مرجعّیت ثقل اکبر را آشکار می‌کند.

واژه‌هاي كليدي

تجربه اجتهادي، مرجعيت تشريحي، قرآن، سنت، فقه