عنوان اثر پژوهشي: اطلس شيعه
پژوهشگر:دكتر رسول جعفريان (با تقدير از سازمان جغرافيايي نيروهاي مسلح)
تحصيلات: دكترا
رتبه:برگزيده دوم بخش بزرگسال
امتياز: 2/160
در جهت اجرايي نمودن تدابير مقام معظم رهبري در زمينه جنبش نرم افزاري و توليد علم، موضوع تدوين و انتشار اطلس جغرافيايي با موضوعات گوناگون سياسي و اجتماعي و بهرهگيري از فنون جديد طراحي نقشه و اطلاعات مكان مرجع و اسناد توصيفي مورد نظر قرار گرفت و اين موضوع البته با موفقيت در انتشار كتاب «اطلس تاريخ اسلام» و استقبال و توجه مراكز فرهنگي، دانشگاهي و حوزههاي علميه به كتاب مذكور همراه گرديد. بر اين اساس، براي معرفي و شناخت هر چه بهتر گستره جغرافيايي شيعه و ارائه حقايق تاريخي به جوامع اسلامي با تأكيد بر ارائه كارتوگرافيك و موضوعات و مستندات تاريخي توليد اثر پژوهشي ديگري در دستور كار قرار گرفت و حاصل آن در قالب كتاب «اطلس شيعه» در اختيار جامعه علمي و علاقه مندان قرار گرفت.
اهداف
هدف اين پژوهش آن بود تا با طرح ايدههاي نو و فراهم كردن امكان پشتيباني از تدوين و انتشار آثار و تحقيقات علمي در ارتباط با فرايندهاي جغرافيايي- زماني شكل گيري شيعه، به ارائه تصويري صحيح از تاريخ مذهب شيعه و سير پيدايش تشيع با تأكيد بر نقشههاي تاريخي اقدام كند و به طرح جامع مسئله نخستين روزهاي پيدايش شيعه و پيشرفت آن در بلاد مركزي اسلام و مناطق پيراموني در قالب يك گزارش تاريخي ـ دائره المعارفي اقدام نمايد.
روش
اين پژوهش با تمركز بر روي مناطق جغرافيايي و لحاظ كردن عنصر زمان، طي سه اقدام به انجام رسيده است: نخست تهيه متن و گزارش تاريخي از حضور شيعه در ناحيه مورد نظر ـ دوم ارائه نقشه براي نشاندادن موقعيت تقريبي هر منطقه و سوم: ايجاد جداولي جهت معرفي ايران، خاندانها و مطالبي كه در قالب جدول امكان ارائه داشت.
نتایج و مباحث
متن براساس اطلاعات موجود در منابع قديم و جديد تدوين شده است. به لحاظ نگارش در هر بخش سه نوع كار صورت گرفته است: نخست تهيه متن و گزارش تاريخي از حضور شيعه در ناحيه مورد نظر، دوم ارائه نقشه براي نشان دادن موقعيت تقريبي آن منطقه، سوم ايجاد جداولي براي معرفي خاندانها و مطالبي كه در قالب جدول امكان ارائه داشته است.
به لحاظ بينشي، مبناي اثر كليت تشيع بوده است؛ به اين معنا كه تشيع را شامل تمامي فرقههاي شيعه اعم از اماميه، زيديه و اسماعيليه و حتي علويان دانسته و اطلاعات مربوط به آنان در گذر تاريخ و مناطق مختلف ارائه شده است. براساس چارچوبهاي پيش گفته فصول مختلف كتاب به شرح زير تدوين شده است: فصل نخست به كلياتي راجع به مذهب تشيع، انواع آن و ... ميپردازد. فصل دوم با عنوان «امامان شيعه (ع)» به معرفي برخي از متون ديني همچون نهجالبلاغه و صحيفه سجاديه، واقعه عاشورا، تاريخچه حرم چند تن از ائمه (ع) و ... اختصاص دارد. روند شكلگيري تشيع در شهرهاي مختلف ايران در فصل سوم مورد اشاره قرار ميگيرد. در فصل چهارم، دولتهاي شيعه در ايران از دولت علويان تا زمان انقلاب زمان انقلاب اسلامي و رهبري امام به طور اجمالي بررسي ميشود. تأسيس حوزه علميه قم و همچنين مدارس و مراكز علمي ـ فرهنگي قم از ديگر مطالب اين فصل است. فصل پنجم اثر سير تاريخي بروز مذهب تشيع در عراق با مركزيت شهر كوفه و گسترش آن در ديگر شهرها به علاوه وضعيت شيعيان اين كشور در برهههاي سياسي مختلف را بررسي ميكند. فصل ششم به شرح اجمالي وضعيت تشيع در جزيرهالعرب و در كشورهايي چون عربستان، بحرين، كويت، امارات، قطر، عمان و يمن اختصاص يافته است.
بررسي روند شكلگيري تشيع و سير تحولات آن در شامات (سوريه و لبنان) موضوع فصل هفتم اين اثر است. فصل هشتم ورود تشيع به كشورهاي آفريقايي و شكلگيري جريانها و فرقههاي شيعي در اين كشورها را مورد بررسي قرار ميدهد. بررسي تولد مذهب تشيع در كشورهاي هند، پاكستان، افغانستان، چين، مالزي، تايلند و اندونزي و نقش جامعه شيعيان در جريانهاي اجتماعي، سياسي و فرهنگي اين كشورها موضوع بحث فصل نهم اين اثر است. فصل دهم به معرفي مذهب تشيع در منطقه قفقاز و تركيه پرداخته است. فصل يازدهم اين اثر پژوهشي به بررسي پيدايش تشيع در برخي كشورهاي اروپايي انگليس، آلمان،فرانسه، هلند، ايتاليا، بلژيك و سوئيس ميپردازد. در اين فصل معرفي مراكز فرهنگي مسلمانان در اروپا بيشتر مد نظر بوده است. فصل آخر كتاب اطلس شيعه به ظهور تشيع در قاره آمريكا اختصاص يافته است. در اين فصل همچون فصل گذشته به معرفي مراكز فرهنگي مسلمانان پرداخته شده و وضعيت جامعه مسلمانان در شهرهاي مختلف كانادا و كشورهاي برزيل، آرژانتين و گويان از حيث پراكندگي جمعيتي و ... بررسي شده است.
|
