|
بيان مسأله
ربع رشيدي در قرن هشتم هجري قمري، بزرگترين مجموعه موقوفي، علمي، آموزشی و مذهبي عصر خويش بود، که در حوزه معماری و شهرسازی از مهمترین ساختههای بشر محسوب ميشود. سازمان فضايي ربع رشيدي بهعنوان يك «آرمانشهر» در دورة ايلخاني شاهدي كامل و واضح از معماري و شهرسازي ایرانی ـ اسلامی اين دوره بوده است. چگونگي سازمان فضايي و معماري اين «شهر سازمانيافته» موضوعي است كه ذهن هر پژوهشگري را به خود متمایل و مقدمات يك تحقيق «درخور» موضوع را ايجاد ميكند.
اهداف
هدف اين تحقيق، شناسايي ساختار کالبدي و اکتشاف سازمان فضايي ربع رشيدي و بازسازی تصویری طرح آن و تهيه نقشهاي فرضی از اين مؤسسه عالي علمي و فرهنگي براساس «وقفنامه» ميباشد. از آنجايي که آثار فيزيکي موقوفات رشيدي به کلي از ميان رفته و تاکنون اکتشافات باستانشناسي جدی به عمل نيامده است، ارائه يک طرح فرضي براساس «وقفنامه ربع رشيدي» ميتواند راهگشاي تحقيقات بعدي نیز باشد.
روش بررسي
اين مطالعه، نه بررسي صرفاً تاريخي بلکه ايجاد ارتباطي ذهنی بين واقعيتهاي تاريخي شهر و فرم کالبدي آن است. راهبرد تحقيق، تفسيري ـ تاريخي است که بر مدارک اسنادي و منابع نوشتاري استوار ميباشد. سؤال تحقيق به مکان و شرايطي ميپردازد که مربوط به گذشته است. روش اين تحقيق مبتني بر دقت در مطالب وقفنامه و روش تحليل محتواست. تدوين طرح، مستلزم آزمون و خطاي مکرر و این امر نيازمند مطالعه عميق و چندباره وقفنامه و شامل مراحل زير است:
1. مطالعه عميق وقفنامه و تحليل محتوايي آن؛
2. مطالعات کتابخانهاي؛
3. مطالعه اسناد؛
4. بررسي تحقيقات ديگران؛
5. روش مشاهده در پارهاي از بناها و شهرهای بجا مانده از آن دوران بهعنوان منابع ساختمانی.
نتايج بحث
طرح حاضر، تصویری از شهر ربع رشیدی بر اساس آثار و مستندات تاریخی با محوریت وقفنامة آن، با نگرشی تحلیلگرا و برپایة مفروضات نگارنده، ارائه نموده است. این شهر شامل دو قسمت کلی «ربع» و «شهرستان» بوده و براساس یک طرح شطرنجی منظم و از پیش اندیشیده شده و با ساختار هندسی منظمی که بوسیله چهار دروازه با بیرون ارتباط داشت، بنا نهاده شده بود. چارچوب آن را دو محور عمود برهم منتهی شده به دروازهها، تشکیل ميدادند. یکی از این محورها بازار و دیگری «ممر»ی بود که به «ربع» ميرسید. همچنین علاوه بر باروی شهر، باغهای اطراف آن که شهر را بهسان یک «باغشهر» درآورده بود، حدود خارجی شهر را محصور مينمودند.
واژههاي كليدي
بازآفريني، طراحي تصويري، ربع رشيدي، وقفنامه
|
