|
عنوان اثر پژوهشي: فيض و فاعليت وجودي از فلوطين تا صدرالمتألهين
پژوهشگر: سعيد رحيميان
تحصيلات: دكترا
رتبه: شايسته تقدير بخش بزرگسال
امتیاز:147.75
بیان مسأله
فیض نظریهای است که منشاء و فرایند پیدایش را توضیح میدهد و در یک طرف آن اصل کامل و متعالی و سلسله مجاری فیض و در سوی دیگر موجودات نازلتر حاصل اشراق و صدور غیر زمانی قرار داشته که مبدأ آنها را بدون کاهش و تغییر هستی میبخشد. طرح مدون این نظریه با فلوطین آغاز میشود و در سیر فلسفه مسیحی و فلسفه اسلامی دچار تحولات مبنایی و تکمیل معنایی میگردد به نحوی که قادر به پاسخگویی به مشکلات مربوط به خلقت و ربط خالق به مخلوق باشد. این اثر متکفل توضیح سیر مزبور که کاملترین شرح خود را در حکمت متعالیه یافته است میباشد
اهداف
توضیح معنای اولیه (نخستین) فیض در فلسفه فلوطین با توجه به نظام فلسفی او؛ کیفیت انتقال نظریه فیض به فلسفه اسلامی تا زمان صدر المتالهین؛ تبیین نحوه تحول وجودی مفهوم فیض و فاعلیت وجودی در حکمت متعالیه؛ بررسی شبهات و اعتراضات پیرامون نظریه فیض و پاسخگویی به آن؛ و مقایسه مبنایی نظریه فیض بین دو نظام فلسفی فلوطین و صدر المتالهین اهداف اين تحقيق ميباشند.
روش
روش تحقیق کتابخانهای و نیز تحلیلی توصیفی و انتقادی است. از آنجا که تحقیق تطبیقی است از بین روشهای مطرح دو روش تکوین تدریجی مفاهیم و نظریهها (genetic method) نیز مطالعه نظامهای فلسفی (systemic method) و جریانشناسی تاریخ تفکر فلسفی استفاده شده است.و در نهایت میان مبانی دو سیستم مقایسه بهعمل آمده است.
نتایج و بحث
نتايج اصلي اين پژوهش تحت چند عنوان قابل طرح هستند: صدرا فیض را بر مبنای اصالت وجود تبین میکند و فلوطین بر اساس اصالت وحدت؛ در ربط وحدت به کثرت هر دو از قاعده بسطالحقیقه استفاده کرده، اما صدرا آن را با قاعده الواحد تکمیل نموده است؛ در باب ارتباط مجرد با مادی صدرا با توجه به تشکیک درجات هستی و قاعده امکان اشرف آن را توضیح میدهد؛ در باب ربط قدیم به حادث فلوطین با اتکا به قدم عالم و آفرینش و صدرا با تکیه بر حدوث تجددی عالم به حل معضل پرداختهاند؛ در باب ربط خیر محض با شر، هر دو با اتکا به اصل افلاطونی عدمی بودن شر به این مسئله پرداختهاند؛ و در باب رابطه عالم با معلوم و ربط مرید با مراد هریک از دو فیلسوف با توجه به مبنای خاص خدا شناختی (تئولوژیک ) خویش به حل مشکل پرداختهاند.
پیشنهادها
بر اساس نتايج اين پژوهش اقداماتي لازم است؛ كه عبارتند از: تحقیق در مفهوم کلمه – لوگوس – واسطه و کلمات فواعل و نقش آن در نظام فلوطین و فلسفه اسلامی؛ بررسی ارتباط اقانیم ثلاثه فلوطین با تثلیث مطرح در مسیحیت؛ تحقیق در مفهوم خدای شخصی و غیر شخصی در فلسفه یونان و فلسفه فلوطین؛ و پژوهش مفصل در باب صفات احد در نظام فلسفی فلوطین.
|
