تهيه و تنظيم: روح الله فرهادي، دانشجوي دكتري علوم سياسي واحد علوم و تحقيقات

پژوهش مجازي

کتاب «پژوهش مجازي» عنوان اثري پژوهشی است از دکتر سعيدرضا عاملي که به همت پژوهشکده مطالعات فرهنگي و اجتماعي وزارت علوم، تحقيقات و فناوري در پاييز 1388 در 138 صفحه منتشر گرديده است. این اثر حاصل پژوهشی است که به سفارش پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی توسط مولف انجام شده است.

انقلاب ارتباطات در دهه هاي معاصر سبب شکل گيري فضاي مجازي و ديجيتالي در همراهي با فضاي واقعي شده است. فضاي مجازي حوزه هاي گوناگون زيست اجتماعي انسان را تحت تاثير قرار داده است. در واقع، اين پديده دو جهاني شدن‌ها، حاکي از شکل گيري دو روند جهاني شدن موازي در دو فضاي فيزيکي و مجازي است. بنابراين روش هاي انجام پژوهش و تحقيق که موضوع کتاب حاضر است نيز ناگزير از تطبيق با مقتضيات اين فضا و بافت جديد تحقيق هستند.کتاب حاضر در قالب چهار فصل تنظيم گرديده است. اين اثر حاصل پژوهشي ظريف درباره ويژگي ها و خصيصه هاي پژوهشگري در دنياي مجازي است که با بررسي دقيق امتيازات و فصل مشترک هاي دنياي مجازي و دنياي واقعي، ابعاد مختلف پژوهشگري در فضاي مجازي را مورد تجزيه و تحليل قرار مي دهد. ويژگي مثبت اثر حاضر آن است که با آگاهي به چالش هاي پيشروي اين تحول در جامعه علمي ايراني، تلاش مي کند با تمرکز بر وجوه ملي مطالعه و پژوهش در دنياي مجازي ظرفيت ها و چالش هاي تاسيس شهر مجازي علمي ايراني را مورد مطالعه قرار دهد. نويسنده در فصل اول، چارچوب نظري کتاب را تحت عنوان پژوهش دو فضايي در جهان دو فضايي تبيين مي کند. در فصل دوم، ظرفيت ها و چالش هاي پژوهش مجازي مورد واکاوي قرار گرفته است. فصل سوم کتاب حاضر اختصاص به مطالعه ملي دانش سنجي، نيازسنجي و ايده آل سنجي نسبت به فضاي مجازي دارد. نويسنده در فصل چهارم ايده آل هاي فضاي علمي مجازي در ايران را توضيح مي‌دهد.

متن مجازي

«متن مجازي» از جمله ويژگي هاي دنياي ديجيتالي پيشروي ماست. متن مجازي در پيوند با پارادايم دو فضايي شدن، اشاره به دو فضا و گاه به دو جهان به هم پيوند خورده دارد که يک فضاي آن مربوط به جهان فيزيکي است و فضاي ديگر آن در محيط مجازي تحقق پيدا مي کند. جهان واقعي يا فضاي فيزيکي، جهاني است که بشر از گذشته هاي دور در آن زندگي کرده و به ارتباط با آن پرداخته است و محيط مجازي اشاره به جهاني دارد که از ظرفيت هاي منعطف، متحرک، غيرمرکزي، به هم پيوسته، ديجيتالي برخوردار است و داراي ظرفيت بهره وري غيرقابل مقايسه با کره فيزيکي است.

کتاب حاضر حاصل پژوهشي گسترده درباره تحولات صورت گرفته در حوزه متون مکتوب علمي در دنياي مجازي است و فرضيه محوري اثر را بر «پويايي» متن مجازي در برابر «ايستايي» متن مکتوب قرار مي دهد. پژوهشکده مطالعات فرهنگي و اجتماعي وزارت علوم، تحقيقات و فناوري نظر به اهميت موضوع اقدام به انجام پژوهش در این خصوص، جمع بندی نتایج آن و سپس انتشار کتاب «متن مجازي» اثر دکتر سعيد رضا عاملي در پاييز 1388 در 458 صفحه کرده است.

کتاب شامل يک مقدمه، چهار فصل و يک نتيجه گيري است. در فصل اول، ضمن پرداختن به مراحل مختلف نشر و نشر الکترونيک تلاش شده است انواع کتاب هاي الکترونيک و مزايا و معايب اين کتاب ها بررسي شود. در فصل دوم، مجلات الکترونيکي مورد بررسي مفهومي قرار گرفته و انواع، مزايا و ارزش هاي اضافي آنها با ژورنال هاي چاپي تحليل شده است. در فصل سوم نيز ضمن بررسي مفهومي پيرامون کتابخانه هاي ديجيتال، تفاوت آنها با کتابخانه هاي سنتي مورد توجه قرار گرفته است. در فصل چهارم، پايگاه‌هايي که به جمع آوري و پردازش اطلاعات و داده هاي علمي مي پردازند مورد بحث و بررسي قرار گرفته است. چهار مزيت مهم در اين کتاب جمع شده است که به طراحي شهر مجازي علم ايران کمک مي کند: 1. انعکاس تجربه هاي پراکنده در ايران و جهان در خصوص منابع مجازي حوزه علم؛ 2. رويکرد مقايسه اي نسبت به پرتال‌هاي ايراني و غير ايراني؛ 3. انعکاس بخشي از پژوهش ميداني اين تحقيق؛ 4.معرفي الگوي ايده آل براي بخش مهم متون مجازي.

فرهنگ و متن

مطالعات فرهنگي اگرچه رشته اي نوپا و جوان در عرصه هاي پژوهشي، آموزشي و دانشگاهي در کشور ماست، باتوجه به اهميت روزافزون تعامل ميان فرهنگ ها و خرده فرهنگ هاي مختلف در اقصي نقاط جغرافيايي کشور، جذابيت و اهميت خاصي يافته است. پژوهش در مطالعات فرهنگي نخست خود را به مثابه مخالف‌خواني در مقابل برداشت استعماري و سلطه گرانه غرب از فرهنگ خود به عنوان فرهنگ والا نشان داد و در ادامه با تاکيد بر ارزش هاي متفاوت و قابل تامل در حوزه هاي فرهنگي مختلف، بر اهميت گفتگوي ميان‌فرهنگي و احترام متقابل ميان اعضاي فرهنگ هاي گوناگون صحه گذاشت.

کتاب «فرهنگ و متن» عنوان فارسي اثري با عنوان Culture & Text است و مجموعه آثار نويسندگان و پژوهشگران مختلفي را در بردارد و بر مبناي يک رويکرد مشترک فراگير نگاشته شده است که در آن تحليل گفتمان به عنوان چارچوب نظري اصلي مورد استفاده قرار مي گيرد. کيت پوينتون و آليسون لي ويراستاران کتاب هستند و آقاي حسن چاوشيان کار ترجمه کتاب را انجام داده است. کتاب محصول همکاري مشترک پژوهشکده مطالعات فرهنگي و اجتماعي وزارت علوم، تحقيقات و فناوري و دانشگاه امام صادق (ع) است که در پاييز 1388 در 402 صفحه به چاپ رسيده است.

کتاب در قالب يازده عنوان مقاله از نويسندگان مختلف نگارش شده است. «متن و فرهنگ»، «زبانشناسي و تحليل گفتمان»، «پساساختارگرايي و تحليل گفتمان»، «خطر راديواکتيو: کثرت صداها در گفتگوي راديويي»، «سياست هاي متني حسن نيت: نظريه انتقادي و نشانه شناسي»، «جاي دادن فرهنگ در کنش: مقوله پردازي عضويت در متن ها و صحبت ها»، «متن چه کساني؟ معضلات روش شناختي در پژوهش هاي مختلف»، «روش‌شناسي هاي فمينيستي در تحليل گفتمان: جنس، مالکيت و عدالت»، «تأديب بدن: قدرت، معرفت و سوبژکتيويته در درس تربيت بدني»، «نوشتن بدون جوهر: روش شناسي، کتابت و تفاوت فرهنگي» و «تفاوت گفتمان و باز نگارش فرهنگي»، يازده عنوان مقالات کتاب مي باشند.

مباني نظري بنيادگرايي

بنيادگرايي از جمله مباحث مهم معاصر درباره حضور و نفوذ سياسي و اجتماعي مذهب است. گذشته از توهم توطئه اي که شرق شناسان از بنيادگرايي دارند، اينکه بنيادگرايي چيست؟، آيا هر جهانبيني مذهبي را مي‌توان تحت نام بنيادگرايي دسته بندي کرد؟ اگر نه، چه ويژگي هايي را مي توان براي يک نگاه خاص بنيادگرايانه مشخص نمود؟، ازجمله دغدغه هاي فکري انديشمندان علوم اجتماعي است. يکي از کليدي ترين نظريه هايي که مي توان آن را روح حاکم بر بنيادگرايي اسلامي دانست، انديشه «بازگشت به گذشته» است.

کتاب «مباني نظري بنيادگرايي» عنوان فارسي اثري است از «احمد موصللي» که توسط آقايان «محمدرضا آرام و عليرضا نظري» به سفارش و تحت نظارت و حمایت مالی پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری ترجمه و به وسيله پژوهشکده در پاييز 1388در 195 صفحه چاپ گرديده است.

کتاب در قالب يک گفتار ابتدايي با عنوان «پيش زمينه عوامل ظهور مفهوم حکومت اسلامي و ضرورت جامعه سياسي اسلامي» شروع و در شش فصل ديگر ادامه مي يابد و منتج به يک گفتار پاياني است. نويسنده در فصل نخست به تدوين نظري ساختار اجتماعي و سياسي اسلام در دوران معاصر مي پردازد و بنيادگرايي اسلامي را به عنوان بديل ساختارهاي سياسي غربي قلمداد مي کند. در اين فصل عنصر اسلام به عنوان مدينه فاضله جوامع اسلامي لحاظ گرديده است. در فصل دوم، ضمن اذعان به اين نکته که تغيير حکومت فقط به واسطه تغيير گفتمان سياسي ممکن نمي باشد، تلاش دارد دغدغه ي معرفتي گفتمان اسلامي براي تغيير در زيرساخت‌هاي سياسي و اجتماعي را نيز مورد نظر قرار دهد. با مدنظر قرار دادن عناصر معرفتي در فصل سوم، بر اين نکته تاکيد مي شود که مبارزات سازمان يافته و منظم، از حوزه بازي هاي سياسي خارج شده و همه اعتراضات به مخالفت کامل و مقاومت در برابر ظلم و ستم مبدل مي گردد. در سه فصل بعدي نويسنده خلا موجود در تبيين الگوي حکومت ايده ال در زمان معاصر را با ارائه الگوهاي حسن البنا، سيد قطب و حسن الترابي،پر مي کند.

آراء و انديشه سيد جمال الدين اسدآبادي

در اواخر قرن نوزدهم و اوايل قرن بيستم به واسطه ارتباط کشورهاي اسلامي با غرب مدرن، گفتماني در ميان روشنفکران و انديشمندان اسلامي ظهور يافت. اين متفکران زوال و انحطاط سياسي- اجتماعي مسلمانان را نه در اسلام، بلکه در دوري مسلمانان از حقيقت اسلام مي ديدند. در اين ميان نقش سيد جمال الدين اسدآبادي، نمونه و منحصربه فرد است. سيد جمال در اين راستا، تجربه اي را به آزمون گذاشت که بعدها مددکار امام خميني (ره) در به ثمر رساندن انقلاب اسلامي شد؛ به ديگر سخن در حالي که سيد جمال اصلاح امت اسلامي را در نزديکي و اصلاح صاحبان قدرت مي ديد، امام خميني بيشترين توجه خود را به مردم معطوف کرد.

کتاب «آراء و انديشه سيد جمال الدين اسدآبادي» به اهتمام آقاي بهرام نوزايي و با حمایت پژوهشکده مطالعات فرهنگي و اجتماعي وزارت علوم، تحقيقات و فناوري تهیه و توسط پژوهشکده در پاييز 1388در 396 صفحه چاپ گرديده است. اين کتاب حاصل مقالات ارسالي پژوهشگران حوزه علوم اجتماعي و انساني است که براي همايشي با همين موضوع ارسال گرديد.

کتاب در چهار بخش تنظيم گرديده است. بخش نخست که بيشتر مقالات را در خود جاي داده است، به توضيح و بررسي انديشه ديني و فلسفي سيد جمال مي پردازد. بخش دوم، شامل دو مقاله اي است که انديشه سياسي سيد جمال را تشريح مي کند. همچنين در بخش سوم مبارزه عملي سيد جمال الدين اسدآبادي در تشکيل مطبوعات، مسئله انگليس، موضوع فراماسونري و ...، مدنظر قرار مي گيرد. و در نهايت در بخش چهارم کتاب، میان انديشه ايشان با ديگر انديشمندان و مکاتب فکري از جمله با افکار سيد اشرف گيلاني، مهاتما گاندي و سيد احمد خان، مقايسه تطبيقي صورت گرفته است.

سياست گذاري اجتماعي

کتاب «سياستگذاري اجتماعي» عنوان فارسي کتاب

Social Policy اثر هارتلي دين است که توسط آقاي عبدالله بيچرانلو و به سفارش و با حمایت و نظارت پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری ترجمه و با همکاري پژوهشکده در پاييز 1388در 248 صفحه چاپ گرديده است.

سياستگذاري اجتماعي به آن جنبه هايي از سياست اجتماعي، عملکرد بازار، مصرف شخصي و روابط بين افراد که در افزودن و يا کاستن از بهزيستي يا رفتار اشخاص و گروه ها موثر هستند، علاقمند است. موضوعاتي همچون برقراري عدالت، رفع فقر و تبعيض و دستيابي به رفاه و آسايش، از آرمان هاي ديرينه بشر به شمار مي‌روند. اين مسائل و بسياري از مسائل مشابه ديگر و سياست‌گذاري در خصوص آنها، تحت موضوعي به نام سياست گذاري اجتماعي، مطالعه و بررسي مي شوند. سياست گذاري اجتماعي به مثابه موضوعي آکادميک، به‌طورکلي در جهان، عمر چنداني ندارد و در کشور ما نيز با اين عنوان و آن گونه که در اين کتاب معرفي مي‌شود، عرضه نشده است، اما برخي مباحث آن در قالب دروس مديريت دولتي و سياست گذاري عمومي، طرح شده اند.

نگاه سياستگذاري اجتماعي به آينده است هم در سطح محلي و هم در سطح جهاني، هم در سطح فردي و هم در سطح جمعي. نويسنده در فصل نخست از ده فصل کوتاه اين کتاب، درباره حيطه و اهميت سياست‌گذاري اجتماعي توضيح مي دهد. در فصل هاي دوم و سوم، مباني، اهميت و برجستگي کنوني سياست‌گذاري اجتماعي را مورد بحث قرار مي دهد. در فصل هاي چهارم، پنجم و ششم مسائل اصلي مورد بحث در سياست گذاري اجتماعي و ابعاد اقتصادي، سياسي و اجتماعي آنها بررسي مي شود. در فصل هاي هشتم و نهم، برخي چالش هاي اساسي رو در روي سياست گذاري اجتماعي و در نهايت در فصل دهم آينده سياست گذاري اجتماعي تشريح ميشود.

پسا استعمارگرايي

کتاب «پسا استعمارگرايي» عنوان فارسي کتاب «PostColonial Theory» اثر خانم ليلا گاندي است که توسط خانم مريم عالم زاده و آقاي همايون کاکاسلطاني به سفارش و تحت نظارت و حمایت پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری ترجمه گرديد و به همت پژوهشکده در پاييز 1388 در 282 صفحه منتشر شد.

در طول دهه گذشته پسااستعمارگرايي در نظريه هايي چون پسا ساختارگرايي، روانکاوي و فمينيسم، جايگاه خود را به عنوان يک گفتمان انتقادي شاخص يافته است. در نتيجه ي کاربردهاي متفاوت و ميان رشته اي پسااستعمارگرايي، اين بدنه فکري مجموعه عظيمي از نوشته هاي تخصصي میان رشته ای آکادميک را توليد کرده است. با اين وجود، هرچند که حجم زيادي از مطالب ذيل اين عنوان نگاشته شده، خود «پسا استعمارگرايي» همچنان اصطلاحي گنگ و مبهم باقي مانده است. از اين رو، پژوهشکده مطالعات فرهنگي و اجتماعي وزارت علوم، تحقيقات و فناوري با هدف آشناسازي جامعه دانشگاهي و دانشجويان با مباحث جديد و موثر در عرصه علوم انساني اقدام به ترجمه و چاپ کتاب حاضر کرده است.

اهميت اين کتاب در، خصلت دانشنامه اي بودن آن است که به صورت خلاصه حوزه هاي مطالعه، چالش‌هاي اصلي، مباحث و درگيري هاي دروني، و انتقادات بيروني به نظريه پسااستعمارگرايي، و نيز ارتباط آن با ساير رشته هاي مطالعاتي را در بر مي گيرد. گذشته از اين، با توجه به دو حوزه نگرش (استعمارگر و استعمارزده) به نظريه پسا استعمارگرايي، خواننده بدون توجه به بسترهاي مکاني و زماني مناسب ادبيات نظريه هر کدام از اين دو نگرش، به بيراهه رفته است. لذا مترجم با نگارش توضيحات لازم در پاورقي تلاش دارد مسير مشخصي را براي فهم مخاطب ايجاد کند.

کتاب در نه فصل نگارش شده است که تمامي فصول به طور ضمني در قالب دو بخش قابل تفکيک است. بخش اول گزارشي از پس زمينه آکادميک و فکري پسااستعمارگرايي ارائه مي دهد، و بخش دوم به شرح و بسط مضامين و مسائلي مي پردازد که بيشتر در کانون توجه منتقدان پسا استعمارگرا بوده اند.

شبکه هاي علمي مجازي

کتاب «شبکه هاي علمي مجازي»، عنوان اثري پژوهشی است که به سفارش و با حمایت پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری توسط دکتر سعيدرضا عاملي توسط پژوهشکده مطالعات فرهنگي و اجتماعي در پاييز 1388 در 288 صفحه منتشر گرديده است.

کتاب در قالب شش فصل تقسيم بندي شده است. فصل اول با عنوان «جماعت مجازي؛ دو فضايي شدن جهان اجتماعي»، به مرور ادبيات جماعت ها در زمينه اجتماعي و پارادايم دو فضايي شدن جهان مي پردازد. فصل دوم تحت عنوان «شبکه هاي اجتماعي در جهان دو فضايي شده»، به بررسي خدمات شبکه سازي اجتماعي در فضاي مجازي مي پردازد. اين فصل با مقدمه اي پيرامون دو فضايي شدن شبکه هاي اجتماعي به بررسي خدمات شبکه هاي اجتماعي همچون: «Myspace» و «Cloob» پرداخته است. در اين فصل علاوه بر نگاه دو فضايي به خدمات شبکه هاي اجتماعي، به زندگي روزمره دو فضايي کاربران در فضاي ماي اسپيس و کلوب نيز توجه مي شود. فصل سوم نيز با عنوان «فضاهاي اشتراکي و دو فضايي شدن تشريک مساعي»، با توجه خاص به ابزارهايي نظير «ويکي»، به مفهوم پردازي تشريک مساعي در جهان دو فضايي شده مي پردازد. فصل چهارم که به «فضاهاي رسانه اي و پخش شبکه اي» اختصاص دارد، مفاهيمي همچون: «پخش گسترده»، «پخش محدود» و همچنين «وب پخش» را مورد مداقه و بررسي قرار مي دهد. فصل پنجم تحت عنوان «انجمن هاي مجازي» به بررسي گونه خاصي از جماعت هاي مجازي مي پردازد که به صورت حرفه اي به ايجاد جماعت مجازي و برخط اقدام کرده اند. در آخرين فصل، که به «موزه هاي مجازي و فضاي شبکه اي» اختصاص يافته است، به بحث دو فضايي شدن موزه ها مي پردازد. در پايان اين فصل نويسنده، به ارائه راهکارهايي براي طراحي فضاهاي موزه اي مجازي در فضاي وب مي پردازد.