دكتر محمدباقر خرمشاد، معاون وقت فرهنگي و اجتماعي وزير علوم، تحقيقات و فناوري و دبير سومين دوره جشنواره بين‌المللي فارابي، در مراسم اهدا جوايز، سخناني پيرامون جشنواره ايراد نمود. دكتر خرمشاد در سخنانش به ارائه گزارشي از نحوه برگزاري جشنواره، تعداد و كيفيت آثار رسيده و داوري‌ها و همچنين مطالبي در خصوص علوم انساني در كشور پرداخت. مشروح آن سخنان به شرح ذيل است.

بسم‌الله الرحمن الرحيم

عرض سلام و ادب و احترام دارم خدمت فرد فرد سروران عزيز حاضر در جلسه و اميدوارم با حضور گرم و دعاي خير شما حركت جديد و شتابنده جشنواره فارابي و علوم انساني بتواند سرمنشأ خيرات و بركات هر چه بيشتري براي كشور باشد. اجازه بفرماييد مَطلع عرايضم را آيه‌اي از كلام ‌الله مجيد قرار بدهم كه آرم جشنواره فارابي است. حضرت حق مي‌فرمايند: يَرْفَعِ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنكُمْ وَالَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ دَرَجَاتٍ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ. (مجادله،11) قطعاً اهل علمي كه در اين مجلس حضور دارند از كساني هستند كه از اين درجات بهره‌مندند و عمل آنها عمل صالح و سازنده‌اي است كه خبير بودن خداوند بدان باعث بركت روزافزون حركت علمي آنها و خير و بركت براي جامعه مي‌شود.

خداي منان را شكرگزارم كه به اين حقير و مجموعه وزارت علوم اين توفيق را داد كه در سه سال گذشته بعد از يك سال تدارك، توانستيم جشنواره مستقلي را براي خانواده بزرگ علمي علوم انساني كشور بنيان‌گذاري كنيم و اقل ثمرات اين مهم «استقلال» يا «انديشيدن به استقلال» و «اعتماد به نفس» بود كه الحمدلله و المنه نصيب جامعه بزرگ علوم انساني كشور شد. همچنين از همه دست‌اندركاراني كه از دور و نزديك، مستقيم و غيرمستقيم در برگزاري اين جشنواره ما را ياري كردند صميمانه تشكر مي‌كنم: از پژوهشكده مطالعات فرهنگي و اجتماعي كه جوان بود و در آغاز راه؛ آغازي با فارابي به عظمتي كه مشاهده مي‌فرماييد داشت و چه خوب الحمدلله از عهده آن برآمد. از دبيرخانه جشنواره فارابي و دست‌اندركارانش خصوصاً جناب آقاي دكتر عليخاني و از وزير سابق علوم سرور عزيزم جناب آقاي دكتر زاهدي كه حمايت‌هاي آنها در شكل‌گيري اين مهم مؤثر بوده است و همين‌طور از وزير محترم فعلي علوم سرور عزيزم جناب آقاي دكتر دانشجو كه با اعتقاد راسخ، در همين فرصتي كه در خدمت ايشان بوديم، از هيچ حمايتي دريغ نفرمودند تشكر مي‌كنم. همين‌طور از معاون محترم علمي رياست محترم جمهوري كه محبت كردند و در چارچوب بنياد ملي نخبگان و همين‌طور چارچوب آن معاونت محترم زحمت بخشي از جوايز را براي برگزيدگان جشنواره متقبل شدند، صميمانه سپاسگزارم.

اگر بخواهم قبل از اينكه آماري از روند جشنواره ارائه دهم به چند نكته اشاره داشته باشم. شايد بشود اين‌گونه سخن گفت كه با توجه شرايط كنوني ايران و جهان، ايران در آستانه دهه چهارم انقلاب اسلامي در واقع يك حيات طيبه‌ و رو به شكفتگي‌اي دارد. جهان در شرايط گذار از تك قطبي بودن به چند وضعيت قطبي با محوريت قدرت‌هاي منطقه‌اي و از هژموني گفتمان ليبرال به چند گفتماني‌هاي هم‌وزن و غير هم‌وزن يا هم سطح و غير هم‌سطح است. با فضايي كه اخيراً‌ در كشور بعد از فرمايشات مقام معظم رهبري در بحث علوم انساني ساري و جاري شد، در ذيل چهار نكته را يادآور مي‌شود: نكته اول اينكه اگر با اندكي تسامح، حيات انقلاب را به چهار دهه تقسيم بكنيم و دهة اول را دهه علوم پزشكي، دهه دوم را دهه علوم فني و مهندسي، دهه سوم را دهه علوم پايه بناميم، امروز جا دارد كه در آغاز دهه چهارم، اين دهه را دهه علوم انساني نام‌گذاري كنيم. اگر قرار باشد دهه چهارم دهه عدالت و پيشرفت باشد تحقق اين هر دو نيازمند تجهيز‌شدن علوم انساني و كمك آن به تمّدن نوين ايراني ـ اسلامي‌اي است كه در ايران در حال شكل‌گيري است. به اعتراف ايران‌شناسان و كساني كه فضاي ايران و منطقه و جهان را مي‌شناسند ايران در حال تجربه احياي تمدني، بازسازي تمدني، رنسانس تمدني، خيزش تمدني و جهش تمدني است و اين همه نيازمند آن است كه علوم انساني نقش تعيين‌كننده خودش را در اين دهه بشناسد و به آن عمل بكند. اگر چنانچه مادر تمدن‌ها را علوم انساني بدانيم در ايران نيز علوم انساني مادر تمدن نويني خواهد بود كه سابقة دو مقطع شكوفايي بسيار درخشان و برجسته در تاريخ بشر را در ايران قبل اسلام و در ايران بعد از اسلام دارد. لذا علوم انساني انشاءالله در اين دهه بايد با همت شما عزيزان و جامعه بزرگ و خبير و بصير علوم انساني كشور اين رسالت را بشناسد و در قد و قواره‌هاي خود ايفاي نقش بكند.

نكته دوم اينكه تاريخ تمدن در ايران چه در ايران باستان و چه در ايران اسلامي نشان مي‌دهد كه ايران هميشه هم معناگرايي شرق را داشته و هم ماده‌گرايي غرب را و اساساً خود دين اسلام هم در واقع نگاهش به ماده و معنا توأمان است و به همين جهت ايران در طول تاريخ به لحاظ فكري حلقه اتصال شرق و غرب شرق بود. در حوزه علوم انساني ايران سرزمين توليد عرفان در قالب فلسفه، سرزمين بازتعريف كثرت در قالب وحدت و برهمين اساس بسترساز، مقوم، ضامن و پشتيبان صلح جهاني در اعصار گذشته بوده است. و امروز نيز از ايران انتظار مي‌رود كه بتواند در تلاقي شرق و غرب به لحاظ فكري شكوفايي جديدي در علوم انساني رقم بزند و كه بدان وسيله آرامش و ثبات و پايداري را براي صلح جهاني به ارمغان بياورد. و بالاخره چهارم اينكه نياز ايرانِ امروز اين است كه بتواند دانش را به ارزش و ارزش را به دانش تبديل بكند كه اقتدار و اقتدار عمومي از آن حاصل خواهد شد و از اينجاست كه مي‌شود بر عقب‌ماندگي مزمن و تحميلي چند صد ساله گذشته غلبه كرد.

عدم تبديل دانش به ارزش، رواج دانش‌هاي انتزاعي و غيرنافع، ركود و عقب‌ماندگي جامعه را به همراه خواهد داشت و عدم تبديل ارزش به دانش جامعه را گرفتار بحران‌هاي ارزشي و اخلاقي خواهد كرد و آن نيز چيزي جز انحطاط در بر نخواهد داشت، لذا بايستي در آستانة دهة چهارم علوم انساني در تبديل دانش به ارزش و ارزش به دانش نقش اساسي خودش را ايفا بكند.

براي جشنواره سوم فارابي 1576 اثر به دبيرخانه واصل شد كه از ميان آنها 1400 اثر داخلي و 176 اثر خارجي بود. از 1400 اثر داخلي بيشترين آثار در دو گروه فلسفه،‌كلام، اخلاق اديان و عرفان و فقه، اصول، علوم قرآني و حديث بود. شايد به اين دليل كه در اين دو حوزه، دو حوزة علوم انساني كشور يعني حوزه و دانشگاه مشتركاً توليد دارند و به همين جهت در اين دو گروه ما بيشترين آثار را داشتيم، و از ميان كتاب و طرح پژوهشي و پايان‌نامه نيز بيشترين آثار را كتاب‌ها از آنِ خود كرده است. در بخش اصلي جشنواره 19 برنده داريم كه از اين 19 تن 8 نفر آنها در برگزيدگان اصلي به علاوه 5 شايسته تقدير در قسمت برگزيدگان اصلي، و در برگزيدگان جوان، 5 برگزيده جوان و يك شايسته تقدير در بخش جوان داريم و برگزيدگان خارجي ما هم 5 نفر هستند. داوري پنج مرحله‌اي در روند داوري‌هاي جشنواره بين‌المللي فارابي حاكم بوده است و بهترين‌هاي علوم انساني كشور در گروه‌هاي علمي يازده‌گانه به داوري و ارزيابي آثار داخلي و داوري آثار حوزه اسلام‌شناسي و ايران‌شناسي خارجي مي‌پردازند. نكته جالب توجه اين است كه حدود 40 درصد برندگان (13 برنده) اصلي ما را در مجموع برندگان جوان تشكيل مي‌دهند و از مجموع 19 برگزيده حدود 30درصد آنها جوان هستند كه اميدواريم با اين خيزشي كه توسط جوانان ما آغاز شد، صبح صادقي باشد و ما را به اهداف بزرگي كه به آن اشارت شد برساند.

مجدداً‌ از همه شما عزيزان كه قدم بر چشمان بنده نهاديد و در اين جلسه شركت فرموديد صميمانه متشكرم.

والسلام