|
جشنواره بینالمللی فارابی، ویژه تحقیقات علوم انسانی و اسلامی توسط وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، به صورت سالانه برگزار میگردد. این جشنواره با عنایت به اهداف مشخص شده برای آن در دو حوزه نظری و کاربردی، از حیث سازمانی به گونهای تعریف شده تا از حداکثر حمایت مراکز پژوهشی- آموزشی فعال در گستره علوم انسانی برخوردار باشد. برای این منظور تجارب ارزنده جشنوارههای بینالمللی کشور و دیدگاهها و پیشنهادهای ارایه شده از سوی فرهنگستانها و مؤسسات پژوهشی و علمی کشور مورد توجه قرار گرفت و در طراحی جشنواره به کار گرفته شد. افزون بر آن، کلیه نهادهای علمی- پژوهشی حوزوی و دانشگاهی به صورت موثر جهت مشارکت در سیاستگذاری جشنواره فراخوانده شدهاند؛ که در مجموع، تلاشی فراگیر و اقدامی جمعــی را برای شناسایی و تقدیر از برگزیدگان علوم انسانی و اسلامی، شکل میدهـد.
جشنواره بنا به تعریف در دو سطح «جوان (زیر 35 سال)» و «بزرگسال» به دریافت، بررسی و انتخاب آثار برگزیده میپردازد، و از حیث قلمرو جغرافیایی دو حوزه داخل و خارج را پوشش میدهد. در حوزه داخل کشور، کلیه آثار تولید شده توسط ایرانیان، فارغ از محل کنونی سکونت و اشتغال، مدنظر است و در حوزه خارج، تولید آثار پژوهشی توسط کسانی که دارای تابعیت ایرانی نیستند،دنبال میشود.
موضوع جشنواره
موضوع جشنواره، تحقیقات حوزة علوم انسانی و اسلامی است. آثاری در جشنواره پذیرش، ثبت، بررسی، ارزیابی و معرفی می شوند که واجد ویژگی «اثر پژوهشی» باشند و قالب ارائه آنها می تواند متفاوت باشد.
در کنار حوزه «آثار پژوهشی»، حوزههای دیگری که متناسب با شرایط، امکان فعالسازی آنها و ارائه جوائز به برگزیدگان وجود دارد، عبارتند از:
- تصحیح انتقادی آثار ماندگار تاریخی، ادبی، فلسفی و...
- نظریهپردازی و نقادی (با معرفی هیأت حمایت از کرسیهای نظریهپردازی*)
- ترجمه یا مترجم برتر و تاثیرگذار در حوزه اهداف جشنواره
- پیشکسوت علوم انسانی
- شخصیتهای پیشرو در حوزه علوم انسانی
- مفاخر پژوه برجسته
- مدیر پژوهشی برتر
- مراکز تحقیقاتی فعال و تاثیرگذار در حوزه اهداف جشنواره
- فصلنامه علمی پژوهشی برتر
ضرورت بربرپايي و برگزاري جشنواره
الف. ضرورت تقويت اعتبار علوم انساني
بهرغم اينكه مبادي و متون مربوط به علوم انساني در فرهنگ ايراني ـ اسلامي از اعتبار ويژهاي برخوردار است (تا آنجا كه ميتوان اعتبار تمدن ايراني ـ اسلامي را بر پايه مبادي، محتوا و مناهج كفايتمند و كارگشاي دانش جامعيت جلوه حوزه علوم انساني آن فهم كرد) با اين حال طي سده و ساليان اخير، بهنحوي شاهد افول اين موقعيت، بهويژه با غلبه نسبي آموزههاي تمدن غربي بر فضاي آموزش و كاهش عمق محتوايي معارف علوم انساني و بالاخره به حاشيه رفتن آن در مواقف و سازوكارهاي تصميمگيري هستيم؛ پديداري ناميمون و بياصالت كه مرزهاي هويت و معرفت بومي و تاريخي كشور را به مخاطره انداخته است. از اين رو، احيا و توسعه علوم انساني ـ اسلامي بهمثابه يك ضرورت ملي در محور رويكرد بازنگري و درمانجوي در اين باره قرار ميگيرد. ضرورتي كه «جشنواره بينالمللي فارابي» با تأكيد برتقويت اصل «اعتباربخشي به علوم انساني ـ اسلامي» آن را در دستور كار خود قرار ميدهد.
ب. ضرورت نظريهپردازي در حوزه علوم انساني
نقش فزاينده و مؤثر علوم انساني كشورها در توسعه قدرت ملي و ارتقاي جايگاه بينالمللي آنها قابل كتمان نيست. اين واقعيت نمايان ما را به آنجا رهنمون ميشود كه واحدهاي سياسي و اجتماعي ملی، از جمله بدون توجه به اصل «نظريهپردازي بومينگر» در حوزه دانش انساني، نميتوانند به تعريف و تأليف الگويي درخور و كارگر ـ حتي ـ از توسعه متوازن در شرايط داخلي خود دست يابد. از اين رو براي توسعه مرزهاي دانش بومي و دستيازي به چشماندازهاي قدرتمند نظري و علمي ناشي از آن، اقتضا آن است كه جريان ارتقاء و جهتمندي به سمت كمال علوم انساني احيا و مورد اهتمام واقع شود.
ج. ضرورت نقد گفتمان غالب بر حوزه دانش علوم انساني
براي كشوري كه بناي بازپرداخت جامعهاي پا گرفته در بستر ميراث علمي فرهنگي همخوان با سنن ارزشي خويش دارد و از سويي بومينگري و نيازپروردگي شرطي ناگزير براي توسعه معرفتي و كالبدي آن است، بازسنجي گفتمانهاي غالب بر حوزههاي دانايي و دانش آن، ضرورتي كتمان ناشدني است و در اين ميان نهادها و مراكزي را لازمه كار است تا بخشي از كاركردهاي انگيزهسازي، ايدهپروري و تمهيد عملياتي اقبال عملي به اين تحول بزرگ را برعهده گيرند. جشنواره بین المللی فارابي به دليل كاركرد انگيزشي و زمينهساز خود ميتواند در اين باره نقش و عامليت مؤثري ايفا كند.
د. تمهيد شرايط براي دستيابي به علوم انساني بومي
جشنواره بينالمللي فارابي فرصتي دستگير براي انگيزش ايدهپردازي و تقويت تمايل به طرحريزي برنامههاي پژوهشي علوم انساني و اسلامي متناسب با شرايط و مقتضيات زمينه نگر داخلي و بينالمللي آن است؛ فرصتي كه با تقويت روح پژوهش و ابتكار در تمام زمينههاي علمي، فرهنگي و اسلامي، تقويت باور به توسعه داناييمحور و گسترش دانش بومي در حوزة علوم انساني را در ميان پژوهشگران و دانشوران فراهم ميآورد.
در اين باره، «جشنواره بينالمللي فارابي» را ميتوان امكان و عامليتي انگيزه و انرژيآفرين دانست كه با توسعه فضاي رقابت علمي، زمينه فرازگيري ارزش علمي يافتهها و پرداختههاي اين حوزه را فراهم می کند و منجر به ارتقاي جايگاه آن در گفتمان و نظام مديريت دانش و توسعه كشور ميگردد؛ رسالتي مهم و كارگشا كه وجوب تمهيدي خود را از عينيت ضرورت اهداف و افق مفروض مورد اشاره مييابد.
مباني قانوني، اهداف و ساختار جشنواره
الف. مباني قانوني
پايمردي در تأكيد بر ضرورت توجه به توسعه و تقويت علوم انساني، از جمله موجبات اقبال نظر مسئولان و صاحبنظران كشور به اولويت سياستگذاري و برنامهريزي راهبردي در مسير بهبود و تحول كيفي در پژوهشهاي علوم انساني و از اين مجرا امكان عملياتي شدن نخستين گامهاي قانوني در تحقق اين مهم را فراهم آورد. تصويب تبصرة 88 قانون برنامة دوم توسعه را ميتوان از جمله اقدامات بايسته و مؤثر در اين باره دانست كه در همان ابتداي امر سهم هزينههاي تحقيقاتي را به 5/1 درصد توليد ناخالص داخلي افزايش ميداد. با تقويت اراده پيشبرد چنين رويكردي بود كه در سال 1375 نيز «برنامة ملي تحقيقات» توسط شوراي عالي پژوهش به تصويب رسيد كه از جمله در عناوين برنامة دهگانه آن، برنامة ملي تحقيقات علوم انساني به عنوان سرفصلي اصلي مطرح شد. فراهم شدن چنين مقدماتي زمينهساز استخراج منابع و مواد حقوقي و قانوني مؤيد و مجوز برپايي و پاگيري جشنواره بينالمللي فارابي در چارچوب امكانات ظريفساز نظام تصميمسازي كشور گرديد.
از جمله مباني قانوني شكلگيري جشنواره ميتوان به مواد قانوني زير ارجاع نمود:
ـ «جشنواره بينالمللي فارابي» در اجراي بند 4 اصل3 قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران برپا شده است؛ آنجا كه در مادهاي از عالي ترين منشور تقنيني كشور «تقويت روح بررسي و تتبع و ابتكار در تمام زمينههاي علمي، فني، فرهنگي و اسلامي از طريق تأسيس مراكز تحقيق و تشويق محققان» رسالتي مهم برشمرده شده است.
ـ «جشنواره بينالمللي فارابي» در راستاي تحقق اهداف سند چشمانداز 1404 هـ.ش، كشور برگزار ميشود؛ آنجايي كه «جمهوري اسلامي ايران» موقعيت قدرت اول علمي، فناوري و اقتصادي منطقه را فراچنگ ميآورد. نويدي كه الهام بخش جمهوري اسلامي ايران براي شناسايي و بكارگيري ظرفيتهاي علمي كشور و جهان اسلام در سطح بينالمللي است.
ـ « سومین جشنواره بينالمللي فارابي» در اجراي مصوبه شماره 133487/ت43393ه مورخ 5/7/88 هيأت محترم دولت، برگزار ميگردد.
ب. اهداف جشنواره
هدف كلي جشنواره بينالمللي فارابي را ميتوان تمهيد و تقويت زمينههاي مساعد، توجه بليغ به ضرورت توليد دانش درخور نيازهاي بومي جامعه پيشرو اسلامي و ايجاد ظرفيتهاي انگيزشي و حمايتي اقبال به پژوهش و نوآوري در اين باره دانست. در همنوايي با اين هدف فرجامين دو دسته از اهداف انضمامي و طولي آن نيز قابل اشارهاي گذرايند:
ـ اهداف كلان و درازمدت؛
• بسترسازي توليد دانش بومي اسلامي و ايراني؛
• ايجاد نگرش مثبت به علوم انساني در كشور و هدايت و ايجاد انگيزه در استعدادهاي جوان به اين حوزه؛
• آشناسازي و عمقبخشي نگاه به نقش علوم انساني در حوزه توليد علم و تمدنسازي در جامعه ايران و جهان اسلام؛
• تقويت و توسعه ايده و برنامة بوميسازي علوم انساني ـ اسلامي در ايران و جهان اسلام؛
• بازنمايي توان علمي ايران و جامعه اسلامي در حوزه علوم انساني ـ اسلامي؛
• كمك به تبيين اهميت، كاركرد و نقش مؤثر علوم انساني در فرايند برنامهريزي و سياستگذاري ملي و بينالمللي.
ـ اهداف كاربردي
• تمهيد شرايط مناسب براي تشويق و هدايت استعدادهاي جوان به تحصيل و تحقيق در حوزه علوم انساني ـ اسلامي؛
• كمك به كاربردي شدن علوم انساني از طريق شناسايي مهمترين مسائل در گستره جامعه ايران و جهان اسلام؛
• شناسايي و معرفي استعدادهاي برتر در حوزه علوم انساني ـ اسلامي جهت بهرهمندي از توان ايشان در فرايند توسعه مرزهاي دانش.
ويژگيهاي ساختاري جشنواره
«جشنواره بينالمللي فارابي» توسط وزارت علوم، تحقيقات و فناوري و با همكاري دو سازمان بين المللي يونسكو و آيسسكو و برخي مراكز مهم علمي و پژوهشي داخلي به صورت سالانه برگزار ميگردد. مناسبات دروني و ارتباطات سازماني اين جشنواره معطوف به اهداف تعريف شده و در دو حوزه نظري و به گونهاي سامان يافته كه از حداكثر حمايت وزارت علوم، تحقيقات و فناوري و ساير مراكز پژوهشي ـ آموزشي فعال در گستره علوم انساني برخوردار شود. براي اين منظور تجارب ارزنده ساير جشنوارههاي بينالمللي كشور و ديدگاهها و پيشنهادهاي ارائه شده از سوي فرهنگستان ها و مؤسسات پژوهشي و علمي كشور مورد توجه قرار داده شد و در طراحي اين جشنواره بهكار آمد. افزون بر آن، كليه نهادهاي علمي ـ پژوهشي حوزوي و دانشگاهي به صورت مؤثر جهت مشاركت در سياستگذاري جشنواره فرا خوانده شدهاند كه در مجموع، تلاشي فراگير و اقدامي جمعي را براي شناسايي و تقدير از دانشوران برجسته اين حوزه، شكل ميدهد.
اين جشنواره در دو سطح «بزرگسال» و «جوان» (زير 35 سال) به دريافت، بررسي و انتخاب آثار برگزيده ميپردازد، و از حيث قلمرو جغرافيايي دو سطح داخل و خارج را پوشش ميدهد. در حوزه داخل كشور، كليه آثار توليد شده در گستره علوم انساني و در حوزه خارج كشور، آثار توليدشده در زمينه شناسايي تمدن اسلامي، ايرانشناسي و انقلاب اسلامي مدنظر است. به طور كلي، چنانچه بخواهيم مهمترين ويژگيهاي ساختاري جشنواره بينالمللي فارابي كه موجبات تعيّن و تداوم كاركردي و ماهوي آن را فراهم ميسازند، برشمريم، ميتوان به نكات زير اشاره نمود:
ادواری بودن: این جشنواره به صورت سالیانه و در ایران برگزار میشود. نخستین دوره جشنواره در بهمن ماه 1386، دومین دوره در دی ماه 1387 و سومين دوره نيز در آبان ماه 1388برگزار شد.
بینالمللی بودن: جشنواره براي تبادل آراي متفكران، دانشمندان، پژوهشگران، هنرمندان و نهادهاي علمي و فرهنگي جهان اسلام زمینههای لازم را فراهم میآورد، جلوههاي فرهنگي، علمي، هنري و ادبي ايران در جهان را معرفي میکند و آشنايي محققان ايراني با دستاوردهاي جديد فرهنگي جهان را تسهیل مینماید.
شفافیت فرایندها: نوع فعاليتها و فرايند انجام آنها در جشنواره مدون و مصوب شده است تا از اعمال نظرهای غیر علمی پرهيز و بر پايه تصميمات كارشناسي اقدام شود. براساس مقررات جشنواره، اقدامات زير در هر نوبت از برگزاري جشنواره توسط دبيرخانه پيگيري ميشوند:
• تشكيل شوراي سياستگذاري جهت بررسي و تصويب اصول و سياستهاي كلان جشنواره در هر دوره و انتخاب روسای گروههای علمی؛
• تشكيل شوراي علمي جهت بررسي و تصويب ضوابط علمي و داوري آثار پژوهشی در هر دوره جشنواره؛
• شناسایی و انتخاب اعضا و تشکیل گروههای علمی برای تدارک امور مراحل داوری و بررسی آثار پژوهشی دريافتي؛
• اعلام فراخوان جشنواره به صورت گسترده و در قالبهاي مختلف اطلاعرساني در داخل و خارج از كشور و تدبیر امور برای پوشش همگانی آن و ثبت كليه آثار دريافتي؛
• ارزیابی و معرفی آثار پژوهشی برگزیده طي پنج مرحله داوري بر اساس آییننامه فرایند داوری.
عدالت در داوری: به منظور اطمینان از صحت داوری و رعایت بیطرفی در داوری و ارزیابی آثار، بر اساس مصوبات شورای سياستگذاری جشنواره، تمام افرادی که به نوعی در هریک از شوراهای علمی و یا بخشهای اجرایی جشنواره فعالیت و مشارکت دارند، در آن دوره امکان شرکت در جشنواره را ندارند.
جامعیت: در جشنواره بینالمللی فارابی جنبههای مختلف فعالیتهای پژوهشی مورد توجه است و به همین دلیل برنامههای اصلی آن دارای تنوع است. عناوین برنامههای اصلی این موضوع را آشکار میکند كه جشنواره به اموري فراتر از «آثار پژوهشی» عنايت دارد و تمامي جوانب فعاليتهاي پژوهشي را در دستور كار خود قرار داده است.
|
